W średniowieczu przez Gniew przebiegały ważne szlaki lądowe i wodne, tu znajdowało się kilka przepraw przez Wisłę, urodzajne gleby sprzyjały rozwojowi osadnictwa, a położenie w centrum księstwa lubiszewsko-świeckiego przydawało osadzie znaczenia. Niestety, na skutek dzielnicowych podziałów Gniew znalazł się na pograniczu dwóch księstw. Początkowo znalazł się we władaniu księcia świeckiego Warcisława, który nadał osadę zakonowi cystersów w Oliwie. Wkrótce pretensje do tej ziemi zgłosił książę lubiszewski Sambor II, który złupił i zagarną tę ziemię około 1258 roku. Za zakonnikami ujął się z kolei książę gdański Mściwoj II. Pokonał on i uwięził Sambora. Ten, gdy tylko odzyskał wolność udał się do Krzyżaków, obiecując im ziemię gniewską w zamian za pomoc. Krzyżacy nie zwykli marnować takich okazji. Mając na piśmie akt przekazania im Gniewa przez księcia Sambora podjęli liczne zabiegi o jego wyegzekwowanie. Jak się okazało - skuteczne. W ich wyniku uzyskali przekazanie im tych ziem także przez księcia Mściwoja, a stało się to 18 maja 1282 roku.

     Zamek zaczęli budować Krzyżacy wkrótce potem. W wyniku wieloetapowych prac powstała czteroskrzydłowa budowla na planie kwadratu z wieżyczkami na narożach, ta w północno-wschodnim narożu była masywniejsza i wyższa - stanowiła punkt obserwacyjny, sygnalizacyjny i miejsce ostatecznej obrony. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku zamek, na krótko, przeszedł w ręce polskie. Na krótko także opanowali go powstańcy ze Związku Pruskiego w 1454 roku i dopiero 10 lat później Piotr Dunin zdołał warownię zdobyć i na stałe przyłączyć do Polski. Odtąd stał się Gniew siedzibą starostów. Funkcję taką pełnił przez pewien czas Jan III Sobieski, a po nim jego żona Marysieńska, jednakże zamek kilkakrotnie wcześniej zdobywany i niszczony przez wojska szwedzkie musiał być w kiepskim stanie skoro Sobiescy wznieśli na przedzamczu własną rezydencję zwaną dziś "Pałacem Marysieńki". Po roku 1772 Gniew znalazł się w zaborze pruskim. Pełnił wówczas różne role. Były tam koszary, magazyny i więzienie. Każdy kolejny użytkownik przebudowywał zamek według własnych potrzeb. W roku 1921 budowla spłonęła i przez dłuższy czas pozostawała w ruinie. W ostatnich latach uczyniono wiele, by przywrócić jej choć części dawnej świetności. Pomimo ciągle trwających prac zamek udostępniony jest dla zwiedzających.