REZERWAT "Serafin"

  Rezerwat torfowiskowy o powierzchni 184,92 ha, utworzony w 1997 roku. Położony jest w gminie Łyse między miejscowościami Serafin i Pupkowizna.

Głównym celem ochrony jest zachowanie torfowiska powstałego w wyniku zarośnięcia jeziora z bogatą szatę roślinną i faunę. Większość powierzchni rezerwatu stanowi tzw. pło, powstałe w wyniku zarośnięcia powierzchni jeziora "kożuchem" roślinności pływającej. Ugięcie warstwy pływającej jest niewielkie i praktycznie po większej części rezerwatu można się poruszać . Na obrzeżach torfowiska występują gleby potorfowe znacznie uwodnione. Rezerwat posiada duże wartości dydaktyczne. Jest to torfowisko przejściowe. Roślinność torfowisk przejściowych należy do rzadkich w naszej strefie klimatycznej i zaliczana jest do osobliwości przyrodniczych. Środowisko rezerwatu jest zasiedlone przez odpowiednio przystosowane do tych warunków gatunki roślin i zwierząt.

Bardzo interesująca jest flora rezerwatu. Badania przeprowadzone w roku 1982 wykazały występowanie rzadkiego gatunku wierzby lapońskiej. W roku 1995 nie znaleziono jednak tego gatunku, który prawdopodobnie wyginął. Z roślin objętych ochroną gatunkową licznie występuje rosiczka okrągłolistna, storczyki - krwisty i plamisty - oraz kruszczyk błotny. Z gatunków rzadkich na uwagę zasługują: turzyca obła, dwupienna i bagienna, wełnianka delikatna, przęstka pospolita, nasięürzał pospolity, kozłek dwupienny. Niektóre z wymienionych gatunków występują w rezerwacie licznie. Do ciekawostek florystycznych należy zaliczyć także dwa gatunki mchów reliktowych (pozostałości po epoce lodowcowej).

Bagno Serafin daje schronienie wielu gatunkom ptaków, ssaków, gadów, płazów, owadów i innych zwierząt. Jeszcze kilkanaście lat temu wczesną wiosną tokowało tu kilka kogutów cietrzewia, gatunku wymierającego w Polsce w bardzo szybkim tempie. W latach 1995-1998 obserwowano na terenie rezerwatu zaledwie dwie kury i jednego koguta tego pięknego ptaka.

Najpiękniejszym i najbardziej okazałym ptakiem rezerwatu Torfowisko Serafin jest żuraw. Corocznie gniazdują tu 2 pary lęgowe, a w okresie letnim na torfowisko przybywa kilka rodzin żurawi gniazdujących w okolicy. Na terenie rezerwatu znajdują obfitość pożywienia i schronienie przed człowiekiem i drapieżnikami. Często z bagna dochodzi charakterystyczny klangor nawołujących się ptaków.

W rozległych podtapianych szuwarach gniazdują inne rzadkie gatunki ptaków - wodnik, brzęczka, trzcinniczek, kaczki krzyżówki.

Na bardziej suchych fragmentach rezerwatu, szczególnie w części zachodniej, gnieżdżą się ptaki typowe dla łąk i pól, takie jak przepiórka, derkacz, pliszka żółcą, skowronek polny, pokląskwa, a na otaczających bagno łąkach także czajka, rycyk, brodziec krwawodzioby i bardzo rzadki i piękny kulik wielki.

Rezerwat jest często odwiedzany przez ptaki drapieżne gniazdujące w okolicznych lasach lub w krajobrazie rolniczym - pustułki, myszołowy, kobuzy, błotniaki łąkowe, jastrzębie. Zlatują one na torfowisko, aby szukać tu pożywienia.

Królem rezerwatu jest łoś. Ten wielki ssak, dzięki specjalnej budowie racic, potrafi bez trudu poruszać się po trzęsawisku. Znajduje tu obfitość pożywienia i bezpieczeństwo. Często przebywają tu także sarny, zające i drobne gatunki ssaków, takie ryjówka aksamitna, nornik zwyczajny czy nornica ruda, a na polowania zapuszczają się tu lisy.

Z płazów występują dwa gatunki ropuch (szara i zielona), żaby brunatne (trawna i moczarowa), a w rowach i oczkach wodnych żaby zielone. Liczna jest jaszczurka żyworódka.

Dzięki bardzo wysokim walorom przyrodniczym, krajobrazowym i dydaktycznym powstał pomysł zbudowania na terenie rezerwatu ścieżki przyrodniczej, która rozpoczyna się parkingiem z tablicą informacyjną przedstawiającą mapę rezerwatu z głównymi zbiorowiskami roślinnymi oraz rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin i ptaków. Na skraju bagna zbudowano wieżę obserwacyjną z której rozciąga się widok na całą południową część rezerwatu. Od parkingu do wieży prowadzi przez łąki otaczające rezerwat żwirowa ścieżka. Ze względu na trudno dostępny i niebezpieczny dla człowieka teren, na bagnie zbudowano drewnianą kładkę wchodzącą w głąb rezerwatu na kilkaset metrów. Na kładce znajduje się 30 tabliczek informacyjnych przytwierdzonych do barierek z kolorowymi zdjęciami, rysunkami i opisami najważniejszych zbiorowisk roślinnych, charakterystycznych dla tego torfowiska roślin i ptaków. Zwiedzający rezerwat mogą zapoznać się z występującymi tuż przy kładce roślinami i zbiorowiskami. Rezerwat tętni życiem wiosna i o tej porze roku możemy zobaczyć tu i usłyszeć wiele gatunków zwierząt, szczególnie ptaków.

Liczne są także ważki, świtezianki, motyle, chrząszcze, pająki i niestety także komary. W drugiej połowie lata i jesienią, większość ptaków opuszcza rezerwat odlatując na zimowiska. Pozostają ssaki, gady, płazy i niektóre zimujące tu ptaki - na przykład cietrzewie, kuropatwy, sroki, trznadle.

Rezerwat można zwiedzać poruszając się tylko po zbudowanej w tym celu kładce. Wchodzenie na pływające pło mszane jest niebezpieczne, gdyż pod wpływem ciężaru człowieka może ono ulec przerwaniu. Powoduje to także niszczenie roślin i płoszenie zwierząt.

Przyrodzie tego pięknego zakątka zagraża wiele niebezpieczeństw. Zarastanie i wypłycanie jeziora jest procesem naturalnym, ale w ostatnich dziesięcioleciach proces ten ulega gwałtownemu przyśpieszeniu, ze względu na pewne działania podejmowane przez człowieka. Najważniejszym z nich jest prowadzenie na szeroką skalę melioracji odwadniających, powodujących osuszanie bagien, szubki odpływ wiosennych roztopów i obniżanie się poziomu wód gruntowych. Kilkadziesiąt lat temu przekopano przez całe torfowisko głęboki rów, co z pewnością przyśpieszyło osuszanie bagien.

Dalsze obniżanie poziomu wody może doprowadzić w szybkim tempie do całkowitej degradacji torfowiska. Niektóre jego fragmenty, szczególnie na obrzeżach, uległy znacznemu przesuszeniu i zarastają krzewiastymi wierzbami i brzozą. Niezbędne są działania zmierzające do zahamowania tych niekorzystnych tendencji. Można to osiągnąć tamując odpływ wody z rezerwatu oraz wycinając - na pewnych fragmentach -zakrzaczenia. Ochrona rezerwatowa nie powinna polegać na całkowitym pozostawieniu takich obiektów jak Torfowisko Serafin samemu sobie. Dopuszczalna - a nawet niezbędna -jest ingerencja powstrzymująca niekorzystne procesy, tym bardziej, że zachodzą one w dużej mierze z winy człowieka. Miejmy nadzieję, że zbudowana w rezerwacie ścieżka przyrodnicza pozwoli wielu ludziom na bliższe poznanie piękna tego zakątka Puszczy Zielonej, a dalsze działania człowieka będą zmierzać do bardziej skutecznej ochrony .