Rzut oka w przyszłość

Następstwem każdej wielkiej wojny bywa nietylko zmiana granic politycznych różnych krajów, lecz także mniej lub więcej głębokie "przewartościowanie wartości" społecznych i kulturalnych. W miejsce dawnych wchodzą nowe wartości, może niezawsze rzeczywiste i cenniejsze od minionych, alboteż takie, które dopiero w dalekiej przyszłości okazują się wyrazem postępu, zrazu zaś wyglądają raczej na cofnięcie się wstecz w rozwoju kulturalnym.

Pisarze społeczni rożnych narodów poświęcają tym zjawiskom żywą uwagę i oświetlają je z różnych - mniej lub więcej narodowo zabarwionych - stanowisk. Niektórzy, bardziej pesymistycznie nastrojeni, widzą w stosunkach europejskich zupełną zagładę cywilizacji; inni, pełni ufności w przyszłość, uważają każdy nieudały eksperyment społeczny za nowy krok ku uszczęśliwieniu ludzkości. U jednych i drugich jednak przeważają w ocenie teraźniejszości barwy ujemne, co świadczy, że warunki obecne są w każdym razie dalekie od poprawnych.

Rzecz charakterystyczna, że djagonza niedomagań, jaką stawiają różni autorowie swym społeczeństwom, jest naogół zgodna u wszystkich. Każdy z nich stwierdza - poza spauperyzowaniem kulturalnem - kult siły przed prawem i obniżenie poziomu etycznego.
Jednym z powodów niedomagań, może nie najważniejszym, chociaż zgodnie uznawanym przez autorów europejskich, jest zamerykanizowanie społeczeństw. Wpływ młodego, bo dopiero tworzącego się, narodu amerykańskiego na starsze kulturalne narody europejskie uważany jest za obniżający i ogłupiający. Ameryka narzuciła nam gorączkowe niepotrzebnie tempo pracy, manje rekordów, podziw dla techniki, podporządkowanie indywidualności pod kilka typów standardowych i niewybredny rodzaj rozrywek.
Za inny powód niedomagania życia społecznego uważa większość autorów przerost techniki, ktory pośrednio utrudnia możność znalezienia pracy jednostkom, pomnażając stale liczbę bezrobotnych mimo rzetelnych wysiłków państwowych; to jednak nie należy do tematu. Wskazać tylko wystarczy na dalsze obniżanie się pod tym wpływem poziomu moralnego przez przyzwyczajanie do pasożytowania na zasiłkach państwowych bez żadnych świadczeń wzajemnych, choćby we formie pracy dobrowolnej. poziom moralny jest dziś tak niski, że mało znajdzie się bezrobotnych, którzyby uważali za uwłaczajace godności osobistej przyjmowanie jałmużny państwowej bez pracy i nie uznawali tej jałmużny za coś, co im się "prawnie należy".

Owo urabianie całych społeczeństw wedle jednego wzoru rozciągnęło się już na wszystkie niemal dziedziny życia. Jednostki nietylko jednako mieszkają, odziewaja się i jadają, lecz także jednakie mają rozrywki, jednakie zamiłowania i kulturalne i jednaki sposób myślenia;a ponieważ to ujednolicenie obejmuje wszystkich, musi być dostępne nawet najmniej kulturalnym, czyli musi mieć poziom bardzo niski, Stąd też równoznaczne jest dla większości z obniżeniem jej dawnego poziomu, z ogłupieniem w zakresie myślowym, a ze sprostaczeniem w zakresie kulturalnym.

Jakoż słusznie podnoszą autorowie upadek współczesnej sztuki, zanik dobrych obyczajów i form towarzyskich, bezwzględność w walce o byt, a raczej o pieniądz, lekceważenie prawa, ciasnotę umysłową, płaskość rozrywek, przerost sportów na niekorzyść przygotowania intelektualnego u młodzieży szkolnej, a ponadto zanik życia rodzinnego. Obraz kultury współczesnej zawiera zatem wiele barw ciemnych, którym przeciwstawić trudno rowną ilość jaśniejszych.

Ten w zarysach najogólniejszych naszkicowany stan rzeczy wymaga jeszcze oświetlenia od strony okultyzmu, jako etap nieprzerwanej ewolucji ludzkości. Warunki zewnętrzne, jak utrudnienia życia materjalnego, nawet pomiatanie prawem i górowanie miernot nad ludźmi wartościowymi, są ze stanowiska ewolucji tylko bodźcami popierającymi, ale nie hamulcami. Te miernoty, mające łatwość łowienia w mętnej wodzie zaszczytów i bogactw, przestaną rychło same przywiązywać wartość do rzeczy tak łato zdobywanych: innemi słowy zyskają nowe doświadczenie, że to, za czem goniły, nie ma samo w sobie wartości. Jednostki wartościowe zaś zdwoją swe wysiłki, aby utrzymać się na powierzchni we wspomnianych wyżej warunkach; a każdy wysilek, każde zwycięstwo nad sobą, to nowy szczebel w postępie.

Łatwość zdobywania władzy, zaszczytów i dóbr materjalnych przypada tylko tym, którzy do niczego wyższego jeszcze nie dorośli, a którym ta łatwość ma otworzyć oczy na to, że wszystkie ich zdobycze nie mają żadnej trwałej wartości. Ogromna wiekszość ludzi nie ma tej łatwości i czuje się może przez los pokrzywdzona, ale rozwija w sobie energję do pokonywania wzmożonych trudności w swem istnieniu ziemskiem. Rozwija ją może nie wiedząc, że te wysiłki są same w sobie czemś bez względu na wynik wartościowem, ale jednak postępuje naprzód w ewolucji.

Nie znaczy to nic, że ci z najwyśzym wysiłkiem utrzymujący się na powierzchni życia społecznego popełniają czasem omyłki, lub potykają się w dążeniach i wpadają w konflikt z prawem; jeżeli nie podniosą się zaraz, bogatsi o jedno doświadczenie, to następstwa prawne konfliktu dają im sposobność do spłacenia odpowiedniej raty ich karmy. Zato ci zawieruchą wojenną wyniesieni na wierzch spośród mętów, ktorym łatwość zdobycia władzy zapewniła stanowisko ponad prawem, gromadzą sobie wielkie długi karmiczne do spłacenia w następnych wcieleniach; ale mimo wiedzy i woli służą także postępowi, gdyż samowolą swą podniecają do obrony i wysiłków tę część społeczeństwa, ktorą gniotą swą stopą. [1]

Co odnosi się do poziomu moralnego i do poszanowania ustaw - to się nie da narzucić przymusem choćby najbardziej drakońskim, lecz musi się stać gorącem i szczerem pragnieniem calych społeczeństw. Aby mogły zapragnąć, muszą czuć brak; dlatego t kierownicy świata dopuszczają, aby na nim panowała siła przed prawem i egoizm zamiast etyki. A ta tęsknota do praworządności i moralności już powstaje; odczuwają ja coraz żywiej wszyscy rządzeni, chociaż jeszcze nie wszyscy rządzący. Początek już jest; przeszliśmy przez punkt najniższy spirali ewolucyjnej i zaczynamy wznosić się wgórę, zrazu powoli, potem coraz szybciej.

Zaczynamy nawet stawać do prób wytrwałości. Nie o fizyczną tężyznę, nie o rekordy sportowe tu chodzi, lecz o wytrwałość w przekonaniach. Niektóre narody tak całkowicie ("totalistycznie") podciągnęły swych obywateli pod jeden strychulec, że nietylko postępować i myśleć, lecz nawet wierzyć niewolno nikomu inaczej, jak tylko w sposób państwowo przepisany. Próbują także bądźto znieść zupełnie religję, bądź narzucić taką, któraby obywateli jaknabardziej wyodrębiła od innych narodów. To samo jest z "okultyzmem"; w niektórych państwach jest zabroniony ustawowo, w innych tępiony propagandą materjalizmu.

Skutek będzie takie, jaki zwykle bywa po wszelkich aktach przemocy. Słabsi się ugną, a mocniejsi wytrwają, chroniąc swe dobra duchowe tak głęboko, żeby ich żadne zakusy dosiągnąć nie mogły. A to, co ukryte i strzeżone, staje się droższem i cenniejszem, niż gdyby bez przeszkód rosło na powierzchni; efekt wprost przeciwny zamierzonemu przez gnębicieli. Stąd też w najbliższej przyszłości oczekiwać można okresu żywego rozkwitu wszelkiej filozofji transcendentalnej .

Generacją najbliższej rzyszłości jest młodzież obecna i ona właśnie doda nowego rozpędu ewolucji duchowej. Skłoni ją do tego najsilniej obecny kierunek wychowania, realistycznie militarny, narzucający posłuch bezkrytyczny i dążenia do dóbr materjalnych. Młodzież bez ideałów żyć nie może, a nie znajdując ich u starszego pokolenia, stworzy sobie własne. Nie spełnią się zatem dążenia "bezbożników" do wytępienia religji z serc ludzkich, ani marzenia reformatorów społecznych o zastąpieniu etyki ustawami.

Nie spełnią się podobnież różne bezimnienne proroctwa o rychłem przyjściu Antychrysta. Jeżeli idzie o ścisłość, to kilku antychrystów mniejszego kalibru jest już czynnych obecnie, ale rola ich skończy się niebawem. To samo odnosi się do głoszonego już oddawna "żołtego niebezpieczeństwa". Rola rasy białej jeszcze się n8e skńczyła; poza tworzeniem początków nowej razy w Ameryce ma jeszcze poważne zadania do spełnienia w Europie. Mogą być - i będą jeszcze - wojny i przewroty na terenie zarówno Azji jak Europy, ale o mniejszej rozciągłości i o malo znaczących następstwach dla ogółu ludzkości.

Dlaszy rozwój parapsychologji, tłumiony obecnie w niektórych państwach, będzie mimoto wyrywał ciągle nowe cegiełki z mocno już podważonego gmachu okultuzmu, a równolegle z tem magja tracić będzie jeszcze bardziej swą tajemniczość i grozę. Odnosi się to szczególnie do magji czarnej, ktora wobec lepszego uświadomienia społeczeństw w zagadnieniach parapsychicznych napotykać będzie na coraz silniejsze i skuteczniejsze opory, wskutek czego działania magiczne zwracać się będą często na swych spraców.

Natomiast nieprędko jeszcze nastąpi rozwój zapowiadanego już oddawna szóstego zmysłu u ludzi, o ile pod tą nazwą rozumie się coś więcej niż uzdolnienia telepatyczne. Do rzeczywistego obudzenia zdolności widzenia astralnego potrzeba znacznie wiecej, niż wprawy w telepatji; będzie to możliwe dopiero po wydatnem podniesieniu ogólnego poziomu etycznego, co sie teraz zaledwie zaczyna. Mnożyć się jednak będą jednostki - dusze stare, ponownie inkarnowane - które wraz ze swym wysokim poziomem moralnym przyniosą na świat także rozwinięte zdolności paranormalne.

1 : Przykladu wymownego dostarczają tu przemiany wewnętrzne w republikach sowieckich.