Pierwsza wersja tekstu by豉 publikowana na witrynie internetowej Slavinja.
Artyku zosta opublikowany tak瞠 na witrynie eioba.
Wersja z 2014-05-27

Spis tre軼i Nast瘼na cz窷

Grzegorz Jagodzi雟ki

Koncepcje pochodzenia S這wian

0 – 123456

Wst瘼na cz窷 artyku逝 o pochodzeniu S這wian porusza wa積e kwestie, na kt鏎e nale篡 zwr鏂i uwag jeszcze przed zapoznaniem si z jego cz窷ci zasadnicz. Powsta豉 ona jako odpowied na r騜norakie komentarze nadsy豉ne autorowi poczt elektroniczn. Jej g堯wnym zadaniem jest sprecyzowanie problemu poruszonego w cz窷ci zasadniczej, kt鏎y, jak si okazuje, mo瞠 by rozumiany w rozmaity spos鏏.

Dwie hipotezy

Gdy czytamy r騜nego rodzaju opracowania wydane w Polsce i po鈍i璚one problemowi pochodzenia S這wian, mo瞠my odnie嗆 (mylne) wra瞠nie, 瞠 w nauce istniej na ten temat jedynie dwie, ostro przeciwstawiane sobie hipotezy. Wed逝g pierwszej z nich, zwanej (u nas) hipotez autochtoniczn, S這wianie „odwiecznie” zamieszkuj tereny w dorzeczu Wis造 i Odry, a wi璚 na terenie obecnej Polski (a przynajmniej s pierwszym ludem indoeuropejskim na tym obszarze), przy czym w niekt鏎ych wersjach wspomina si tu tak瞠 dodatkowo o terenach po這穎nych bardziej na wsch鏚, nie nadaj帷 im jednak nadrz璠nego znaczenia. Skrajna wersja hipotezy autochtonicznej, lansowana przez znanego acz nieco kontrowersyjnego lingwist Witolda Ma鎍zaka, umieszcza nawet na terenie Polski praojczyzn Indoeuropejczyk闚. Drugi pogl康, zwany hipotez allochtoniczn, g這si, 瞠 praojczyzna S這wian le瘸豉 na wschodzie (zwykle m闚i si o 鈔odkowym Podnieprzu) i 瞠 na tereny Polski przybyli oni dopiero oko這 roku 500 n.e.

Warto zda sobie spraw, 瞠 sp鏎 autochtonist闚 z allochtonistami, toczony nie tylko w kr璕ach profesjonalist闚 i wci捫 wywo逝j帷y niez貫 emocje na pewnych forach internetowych, nie jest tak naprawd sporem czysto naukowym (i najcz窷ciej nie jest takim w og鏊e). Jego korzenie tkwi w ko鎍owych latach wieku XIX. W闚czas to dzia豉 pewien sk康in康 wybitny archeolog, zgermanizowany Mazur, Gustaf Kossinna, kt鏎y sta si przyczyn k堯tni toczonych od ponad wieku.

Kossinna by tw鏎c archeologii osadniczej. Uwa瘸, 瞠 stosunki etniczne znajduj proste odbicie w kulturze materialnej, a zasi璕 poszczeg鏊nych kultur archeologicznych odpowiada istniej帷ym w przesz這軼i granicom etnicznym. Na podstawie swoich bada uczony doszed do wniosku (1895), 瞠 osadnictwo germa雟kie na terenach Polski i Czech by這 wcze郾iejsze ni osadnictwo s這wia雟kie. Niestety, opr鏂z warstwy merytorycznej w swojej hipotezie umie軼i niepotrzebnie du篡 豉dunek emocjonalny, u篡waj帷 sugestywnych sformu這wa nielicuj帷ych z etosem cz這wieka nauki. Twierdzi bowiem, 瞠 w czasach, gdy Germanie zasiedlali znaczne obszary Europy i wytworzyli bogat cywilizacj w du篡m stopniu niezale積 od wp造w闚 rzymskich i greckich, Pras這wianie wci捫 zamieszkiwali bagna Prypeci, pozostaj帷 ludem biednym i prymitywnym, odci皻ym od wszelkich form wy窺zej kultury. I dopiero w VI wieku n.e., gdy w璠r闚ka lud闚 i upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego zmieni造 stosunki polityczne i etniczne w Europie, S這wianie wykorzystali sytuacj i rozprzestrzenili si ku wschodowi, po逝dniu i zachodowi, zajmuj帷 dawne ziemie germa雟kie a po ζb, a nawet nieco dalej.

Archeolog uwik豉 si przy tym niepotrzebnie (cho by mo瞠 鈍iadomie) w polityk i ideologi. Swoje twierdzenia podporz康kowa bowiem niemieckiej idei narodowej, kt鏎a mia豉 uzasadnia roszczenia terytorialne tego kraju wysuwane wobec s御iad闚 – Czechos這wacji i Polski. Dowodzi, 瞠 skoro Germanie zamieszkiwali Pomorze i Wielkopolsk ju w epoce br您u, to tereny te nale膨 si Niemcom. Pogl康y takie przej瘭i p騧niej ochoczo nazi軼i z Hitlerem na czele.

Twierdzeniom Kossinny przeciwstawi si ostro jego ucze, tw鏎ca pozna雟kiej szko造 archeologicznej, J霩ef Kostrzewski. Niestety, podstaw sporu obu uczonych nie by造 ustalenia nauki, ale raczej skrajnie odmienne postawy ideologiczne, ca趾owicie zrozumia貫 w 闚czesnej sytuacji politycznej. Kostrzewski nie m鏬 zaakceptowa zasadno軼i roszcze terytorialnych, i dlatego w odpowiedzi na twierdzenia o s這wia雟kich ma逍oludach znad Prypeci przedstawi hipotez autochtoniczn zak豉daj帷 historyczn ci庵這嗆 osadnictwa s這wia雟kiego na terenie Polski od czas闚 najdawniejszych. Hipotez t przez lata popierano u nas g堯wnie z przyczyn politycznych.

Jak zatem wida, przynajmniej historyczna podstawa sporu allochtonist闚 z autochtonistami ma wymiar raczej emocjonalny i ideologiczny ni naukowy. Przed zag喚bieniem si w szczeg馧y nale篡 sobie przede wszystkim u鈍iadomi, jak bardzo 鄉ieszne s obawy przed rzekomymi skutkami tej dyskusji. Brzmi to niewiarygodnie, ale nawet dzi, na pocz徠ku XXI wieku, s ludzie, kt鏎zy naiwnie s康z, 瞠 potwierdzenie ustale Kossinny odno郾ie stosunk闚 etnicznych na terenach dzisiejszej zachodniej Polski w staro篡tno軼i rzeczywi軼ie skutkowa這by prawem jakiego innego narodu do wyp璠zenia Polak闚 z tych ziem. Co gorsza, docieranie do prawdy naukowej jest utrudnione, poniewa ludzie, kt鏎zy ulegaj takim fobiom, por闚nywalnym jedynie z najczarniejszymi 鈔edniowiecznymi zabobonami, wytykaj innym brak patriotyzmu czy pogard dla interesu narodowego.

Autor niniejszego artyku逝 uwa瘸, 瞠 nale篡 zdecydowanie odci望 si od wszystkiego, co wi捫e si z ideologi i narodowymi kompleksami, okazywanymi przez co niekt鏎ych. Koniecznie trzeba odrzuci wszystkie ubarwienia Kossinny i jego na郵adowc闚, wykorzystywane w celu propagowania nazizmu, nacjonalizmu i rasizmu. Ewentualne roszczenia oparte na fakcie, 瞠 jacy ludzie mieszkaj帷y kiedy na jakim terenie pos逝giwali si akurat tym j瞛ykiem, a nie innym, s r闚nie 鄉ieszne, naiwne, a nawet karygodne, a ju na pewno nie maj nic wsp鏊nego z nauk. W dzisiejszych czasach zamiast przypomina i rozbudza dawne nacjonalizmy nale篡 raczej d捫y do ich zatarcia, jeste鄉y dzi przecie nie tylko Polakami, ale i Europejczykami, i to powinno nas zbli瘸 do s御iad闚, a nie od nich oddala.

W ka盥ym ludzkim dzia豉niu wymagany jest jednak umiar i rozs康ek. Nie nale篡 wi璚 nadmiernie kierowa si emocjami i bezkrytycznie odrzuca wszystkiego tylko dlatego, 瞠 kto w swoich wywodach wykroczy poza granice nauki i wst徙i na grunt ideologii. Kossinna niew徠pliwie posun掖 si w swoich wywodach za daleko – ale czy to musi od razu oznacza, 瞠 myli si we wszystkim? I co z tego, 瞠 jego teza o zasadno軼i roszcze terytorialnych z uwagi na tak czy inn przesz這嗆 jest dzi 鄉ieszna i nie mie軼i si w granicach post瘼owania naukowca. Czy to zaraz musi oznacza, 瞠 nale篡 tak瞠 odrzuci inne jego twierdzenia?

Tego rodzaju nieuzasadnione uog鏊nienie niestety zdarza si cz窷ciej ni ktokolwiek m鏬豚y przypuszcza, cho przecie ka盥y co bardziej rozumny cz這wiek musi przyzna, 瞠 wystawia ono fatalne 鈍iadectwo zdolno軼iom rozumowania tego, kto uog鏊nie takich si dopuszcza. S jednak tacy, kt鏎zy umiej皻nie potrafi wykorzystywa emocje ludzkie, i forsuj w豉sne, cz瘰to niezbyt m康re pogl康y, dyskredytuj帷 wszystko, co osi庵n掖 Kossinna i jemu podobni. I co najgorsze, znajduj pos逝ch.

I tak, dzi wielu archeolog闚 odrzuca – nawet wbrew oczywistym faktom – twierdzenie o zwi您ku mi璠zy granicami kultur archeologicznych i zasi璕ami etnos闚, a sw鎩 sceptycyzm uzasadnia tym, 瞠 przecie takie twierdzenie wysnu uczony, kt鏎y okaza si rasist. Tym samym faktycznie przyjmuje si, 瞠 rasista musi si myli w ka盥ej sprawie, w kt鏎ej zabiera g這s, cho熲y nie mia豉 ona z rasizmem nic wsp鏊nego. Nie ma w tym rozumowaniu jakiejkolwiek logiki, s tylko niezdrowe emocje, niezrozumia貫 dla kogo, kto w豉郾ie logik sobie ceni.

Niestety, na bardzo podobnej zasadzie post瘼uje jak瞠 wielu zwolennik闚 autochtonizmu. Ludzi tych nie interesuj tak naprawd fakty. Dla nich wa積e jest to, 瞠 jaki Niemiec by allochtonist, a pewien polski uczony obroni si przed tym wrogim narodu, og豉szaj帷 hipotez autochtoniczn. Argumenty obu pan闚 nie s istotne, bo wiadomo, kto mia racj. Kto musia mie racj. Z uwagi na wa積e wzgl璠y spo貫czne, na interes narodowy.

W tym artykule Czytelnik nie znajdzie nawet 郵ad闚 takiego podej軼ia, z pozoru wznios貫go i patriotycznego, a tak naprawd nienaukowego, prymitywnego i prostackiego. Poza tym koniecznym wst瘼em nie b璠 tu omawiane ideologie ani spory polityczne, interesowa nas za to b璠 wy陰cznie rzeczowe argumenty. Nie chodzi bowiem o to, by podbudowa swoj pozycj czy uzasadni swoje narodowe racje, ale o to, by dociec prawdy.

Zanim jednak dokonamy analizy argument闚, na kt鏎e powo逝j si zwolennicy obu hipotez, a tak瞠 zanim zapoznamy si z pogl康ami odmiennymi od tych dw鏂h znanych skrajno軼i, musimy zastanowi si nad tym, czy problem, kt鏎ym mamy si zajmowa, jest postawiony dostatecznie jasno i precyzyjnie.

Etnos

Przedmiotem dalszych rozwa瘸 s zagadnienia zwi您ane z etnogenez S這wian. Pod terminem etnogeneza rozumiemy proces wyodr瑿niania si i kszta速owania etnos闚 czyli grup etnicznych. W szerokim znaczeniu poj璚ie to obejmuje narody, plemiona, mniejszo軼i narodowe, a wi璚 zar闚no ca貫 spo貫cze雟twa, jak i ich cz窷ci, tworz帷e wyr騜niaj帷e si zbiorowo軼i. S這wianie s oczywi軼ie r闚nie przyk豉dem etnosu. Problem, czym jest a czym nie jest etnos, zosta zaprezentowany w innym artykule. Tu kr鏒ko tylko przypomnimy, 瞠 granice etnosu wyznacza przede wszystkim 鈍iadomo嗆, a dalszymi i mniej doskona造mi kryteriami odr瑿no軼i etnicznej s kultura materialna i duchowa (w tym j瞛yk), a tak瞠 poczucie wsp鏊nych los闚 i wsp鏊nej genealogii (co jednak wcale nie przek豉da si na wsp鏊not genetyczn).

Zak豉damy tutaj, 瞠 w przesz這軼i istnia okres, w kt鏎ym:

Warto w tym miejscu podkre郵i kilka rzeczy dla unikni璚ia nieporozumie. Ot騜 po pierwsze, za這瞠nie takie nie jest wcale spekulatywne i nie powinno budzi kontrowersji, gdy przynajmniej cz窷ciowo potwierdzaj je 廝鏚豉 historyczne, podkre郵aj帷e jedno嗆 S這wian, a w ka盥ym razie akcentuj帷e ich odr瑿no嗆 od lud闚 o軼iennych. Po drugie, nie jest istotny dla przeprowadzanych tu rozwa瘸 stan 鈍iadomo軼i etnicznej S這wian na pocz徠ku XXI wieku. Z pewno軼i dla wielu jednostek jest oczywista dzi zar闚no przynale積o嗆 do grupy w篹szej, np. Polak闚, jak i do grupy szerszej – S這wian. Problem ten nas tu jednak nie interesuje. Zak豉damy jedynie, 瞠 鈍iadomo嗆 przynale積o軼i do grupy S這wian istnia豉 r闚nie w przesz這軼i, i to wyra幡iej ni dzi.

Jak wykazano w wy瞠j wzmiankowanym artykule, dzieje ludzi w wymiarze:

mog, ale nie musz by zbie積e. Szczeg鏊nie wymiar biologiczny przysparza wielu trudno軼i interpretacyjnych. Nie powinno wi璚 nikogo dziwi, dlaczego w niniejszym artykule, cho pisanym przez biologa, fakty biologiczne nie znalaz造 si w centrum rozwa瘸.

Etnogeneza

Z dotychczasowych rozwa瘸 wynika, 瞠 badaj帷 problem pochodzenia jakiejkolwiek grupy etnicznej, a wi璚 tak瞠 i S這wian, nie wolno zapomina, 瞠 granice tej grupy wyznacza przede wszystkim 鈍iadomo嗆 ludzka. Powoduje to znaczne komplikacje: nie ma w豉軼iwe metody badania, jaka by豉 鈍iadomo嗆 ludzka w przesz這軼i. Pr鏏uj帷 odpowiedzie na pytanie, sk康 si wzi瘭i S這wianie, musieliby鄉y pozna pe軟 histori tego terminu, tj. dowiedzie si, jacy ludzie w danym okresie uwa瘸li si za S這wian i jacy ludzie byli za S這wian uwa瘸ni. Niestety, nawet w odniesieniu do epoki historycznej, w kt鏎ej istnia造 廝鏚豉 pisane, nasza wiedza na ten temat jest bardzo sk徙a. W odniesieniu za do okresu przed pojawieniem si dokument闚 pisanych mo瞠my pos逝giwa si w豉軼iwe jedynie spekulacjami. Co gorsza, nie ma nawet szans na to, aby w przysz這軼i ktokolwiek uchyli t zas這n tajemnicy, chyba 瞠 opracuje spos鏏 podr騜owania w czasie.

Zamiast wi璚 zajmowa si histori 鈍iadomo軼i odr瑿no軼i etnicznej S這wian, o kt鏎ej powiedzie mo瞠my bardzo niewiele, skoncentrujmy si na badaniu historii przejaw闚 tej瞠 odr瑿no軼i. Jak wspomnieli鄉y wy瞠j, najwa積iejszym spo鈔鏚 nich jest j瞛yk, nieco mniej wiarygodnym jest kultura materialna (i zupe軟ie niewiarygodnym s r騜nice genetyczne). Innymi s這wy, zamiast pr鏏owa odpowiada na pytanie, sk康 si wzi瘭i S這wianie, kt鏎e jest nieprecyzyjne i na kt鏎e nie mamy szans udzieli odpowiedzi z braku danych, postarajmy si skoncentrowa na pr鏏ach ustosunkowania si do nast瘼uj帷ych kwestii:

B璠ziemy natomiast unika zag喚biania si w genetyk czy antropometri, z uwagi na om闚ione wy瞠j trzy fakty:

W okolicach znanej z produkcji sera miejscowo軼i Cheddar (region Bristolu w Anglii) odkryto swego czasu mumi, z kt鏎ej uda這 si pobra DNA do analizy. I c騜 si okaza這? Ot騜 nauczyciel historii w miejscowym liceum, Anglik, jest prawdopodobnie bezpo鈔ednim potomkiem zmumifikowanego cz這wieka! Czy fakt ten uprawnia nas do stwierdzenia, 瞠 Anglicy s autochtonami na Wyspach Brytyjskich? Wydaje si to w徠pliwe: Anglikiem m鏬 by jedynie jeden z wielu przodk闚 tego cz這wieka (albo nawet 瘸den, a j瞛yka angielskiego jego przodkowie nauczyli si kilkaset lat temu, bo tym j瞛ykiem m闚ili wszyscy inni wok馧). A przecie 闚 nauczyciel to w豉郾ie Anglik闚 traktuje jako sw鎩 w豉sny nar鏚, a j瞛yk angielski (a nie np. kornijski) jako sw鎩 j瞛yk ojczysty. W jakim za j瞛yku m闚i jego genetyczny przodek, Cz這wiek z Cheddar, mo瞠my tylko zgadywa. Na pewno jednak nie by to j瞛yk angielski.

I rzeczywi軼ie, ze 廝鏚e historycznych wiemy, 瞠 Anglicy nie zamieszkuj okolic Cheddar odwiecznie. Poprzedzali ich jacy P-Celtowie (Brytoni, Kornijczycy lub ich krewni), tych Q-Celtowie (Goidele, krewni Iryjczyk闚 przed zepchni璚iem ich przez Bryt闚 do Irlandii), tych z kolei nieindoeuropejscy Kaledo鎍zycy i by mo瞠 jeszcze szereg innych nacji. Narody si zmienia造, geny jednak zosta造.

Archeolog David Miles w ksi捫ce “The Tribes of Britain” (za: „Wiedza i 砰cie”, 11/2005, str. 12) uwa瘸, 瞠 80% gen闚 bia造ch Brytyjczyk闚 pochodzi od plemion zamieszkuj帷ych Wyspy Brytyjskie od czas闚 epoki lodowcowej, a nie od Rzymian, Angl闚, Sas闚 czy Wiking闚. Zapewne te nie od Celt闚 i w og鏊e nie od Indoeuropejczyk闚, kt鏎zy pojawili si tam stosunkowo niedawno. Nawet wed逝g skrytykowanego w innym miejscu Renfrewa, szukaj帷ego praojczyzny Indoeuropejczyk闚 w Anatolii i bezpodstawnie wi捫帷ego ich ekspansj z rozprzestrzenianiem si rolnictwa, indoeuropejskie geny przyby造 na Wyspy d逝go po stopieniu si ostatnich fragment闚 l康olodu. Mimo kompletnej j瞛ykowej indoeuropeizacji ludno軼i 陰cz帷ej si z wyparciem dawnych, przedindoeuropejskich j瞛yk闚 (jak zapewne piktyjski czy kaledo雟ki), nie dosz這 wcale do wyparcia starych gen闚, a wr璚z przeciwnie, geny przyby貫 w czasie wielu migracji dzi stanowi zaledwie oko這 1/5 ca貫j puli genetycznej Wyspiarzy.

Literatura (W. Ma鎍zak, „Wie瘸 Babel”, Ossolineum 1999) cytuje (za Diakonowem i Orszaninem) tak瞠 inny interesuj帷y przyk豉d. Ot騜 praojczyzn lud闚 turkijskich by region A速aju. W sensie biologicznym przodkowie Turk闚 byli „sko郾oocy”, tzn. mieli cechy rasy (lub jak kto woli odmiany) „鄴速ej”. Do dzi cechy przodk闚 zachowali np. Jakuci i inne ludy wschodnioturkijskie. W pewnym okresie dziej闚 dosz這 jednak do ekspansji Prototurk闚 na zach鏚. Dotarli oni do Turkmenii, Azerbejd瘸nu, no i oczywi軼ie do Anatolii. I c騜 si okazuje? Tylko 51% dzisiejszych Kirgiz闚 ma fa責 mongolsk. Im dalej od praojczyzny, tym odsetek ten jest mniejszy: cecha ta wyst瘼uje u 22% Kazach闚, 11% Uzbek闚 i 6% Turkmen闚. W鈔鏚 dzisiejszych Azer闚 ludzi „sko郾ookich”, kt鏎ych biologicznymi przodkami mogli by Prototurcy, jest zaledwie 2 procent. W Turcji za praktycznie nie ma mieszka鎍闚 z widoczn fa責 mongolsk. Wygl康a na to, 瞠 cho Turcy jako nar鏚 maj pochodzenie wschodnie, a速ajskie, to jednak w sensie biologicznym s zdecydowanymi autochtonami, Anatolijczykami.

Cho熲y tylko te przyk豉dy pokazuj, 瞠 oparcie poj璚ia „nar鏚” o kryteria biologiczne jest najgorszym z mo磧iwych rozwi您a, a korelacja danych biologicznych i j瞛ykowych jest znikoma. Ponadto p造nie z nich ciekawy, acz oczywisty wniosek, 瞠 nasi j瞛ykowi przodkowie przed rokiem 500 n.e. mogli zamieszkiwa na przyk豉d tereny Ukrainy, ale jest przy tym r闚nie mo磧iwe i prawdopodobne, 瞠 niekt鏎zy inni nasi przodkowie (biologiczni, lub jak kto woli, genetyczni) zamieszkiwali w闚czas tereny „Odrowi郵a”, czyli dzisiejszej Polski. Fakt istnienia w jednej grupie ludzi gen闚 r騜nego pochodzenia nie mo瞠 dziwi. Przecie S這wianie zajmuj帷y tereny zamieszkane uprzednio przez ludno嗆 nale膨c do innych etnos闚 nie wycinali jej w pie, tylko si z ni krzy穎wali. Nawet w przypadku dokonywania krwawych najazd闚 zwyci瞛cy wojowie zabijali zapewne swoich m瘰kich przeciwnik闚, oszcz璠zali jednak kobiety i czynili je matkami swoich w豉snych dzieci. Ten w豉郾ie mechanizm spowodowa, 瞠 dzi Turcy niemal nie wykazuj cech genetycznych swoich a速ajskich przodk闚. Stawia to w zupe軟ie innym 鈍ietle sp鏎 mi璠zy autochtonistami, uwa瘸j帷ymi tereny Polski za praojczyzn S這wian, a allochtonistami, szukaj帷ymi tej瞠 praojczyzny na Ukrainie.

Podsumujmy zatem. Nieprawdziwy jest pogl康, 瞠 przybysze wyrzynali w pie autochton闚. Nieprawdziwy jest jednak tak瞠 pogl康, lansowany ostatnio na przyk豉d przez niekt鏎ych archeolog闚, 瞠 ludzie w og鏊e si nie przemieszczali, a jedynie zapo篡czali j瞛yk i kultur materialn od s御iad闚. Owszem, takie jednostkowe zdarzenia mog造 zachodzi, ale jedynie jako wyj徠ki. W rzeczywisto軼i prawie zawsze zmiana j瞛yka wi您a豉 si z najazdem, przy czym niewielka grupa naje寮嬈闚 pozostawia豉 przy 篡ciu znacz帷 cz窷 tubylc闚, i narzuca豉 im sw鎩 j瞛yk i przynajmniej cz窷ciowo swoj kultur.

Mo積a w taki scenariusz wierzy b康 nie. Klopot polega jednak na tym, 瞠 wszystkie znane przyk豉dy go potwierdzaj. Turcy, przybywszy do Anatolii, nie wyci瘭i w pie zastanej ludno軼i, ale po kilku wiekach ca趾owicie j sturczyli – niewielka grupa przyby豉 ze wschodu narzuci豉 j瞛yk i kultur masom ludzi zamieszkuj帷ych Anatoli od tysi帷leci.

Przed setkami lat na wyspy brytyjskie przyby造 plemiona Angl闚, Sas闚 i Jut闚. Opanowali oni ziemie zamieszkane przez ludno嗆 celtyck, i w ci庵u kilku stuleci ca趾owicie j wynarodowili na wielkich obszarach (pozosta造 tylko g鏎y Szkocji, Walia i przez jaki czas Kornwalia, czyli tereny peryferyjne). Nie oznacza to, 瞠 ca造 celtycki nar鏚 zosta wymordowany w pie. Co wi璚ej, z czasem Anglowie zdobyli przewag nad Sasami i Jutami, i to w豉郾ie z ich dialektu wywodzi si j瞛yk angielski. A przecie nie oznacza to, 瞠 Sasi i Jutowie zostali wymordowani. Ale te nie oznacza to, 瞠 przej瘭i dialekt Angl闚 dobrowolnie, pod wp造wem wewn皻rznego impulsu. Irlandia te przez wieki stopniowo pozbywa豉 si w豉snego j瞛yka, nie dlatego, 瞠 tamtejsi mieszka鎍y tak bardzo zachwycili si angielskim, ale g堯wnie dlatego, 瞠 niewielka grupa Anglik闚 zacz窸a nimi rz康zi. Zatem i w tym wypadku na郵adownictwo czy eksport j瞛yka i kultury by造 jednak zwi您ane z najazdem i przej璚iem w豉dzy.

Liczne plemiona india雟kie porzuci造 swoje ojczyste j瞛yki nie dlatego, 瞠 tak bardzo spodoba im si angielski, ale dlatego, 瞠 ich narody zosta造 poddane w豉dzy przybyszy zza oceanu. I zn闚 – migracja by豉 konieczna, ale te wyci璚ie autochton闚 nie by這 konieczne. Wystarczy這 ich zdominowanie, w tym wypadku akurat nie tylko kulturowe, ale tak瞠 liczebne.

Wielu mieszka鎍闚 Niemiec m闚i dzi po turecku nie dlatego, 瞠 postanowili zmieni j瞛yk ojczysty, ale dlatego, 瞠 przyjechali z Turcji. Przysz這嗆 poka瞠, jak d逝go funkcjonowa b璠 obok siebie przemieszane spo貫czno軼i, z kt鏎ych jedna u篡wa na co dzie tylko niemieckiego, za to druga tureckiego (wewn徠rz grupy) i niemieckiego (przy kontaktach z innymi). Mo磧iwe s dwa scenariusze: albo na pewnych obszarach niemiecki wyjdzie z u篡cia, wyparty przez turecki, przy czym na tych obszarach niemiecka mniejszo嗆 nauczy si tureckiego, i w ko鎍u ich dzieci i wnuki zapomn j瞛yka ojczystego, albo te to dzieci i wnuki imigrant闚 ulegn presji j瞛yka dominuj帷ego i porzuc j瞛yk ojczysty na rzecz niemieckiego. W ka盥ym z tych scenariuszy konieczne s migracja i dominacja.

Sama obecno嗆 Francji w p馧nocnej Afryce, a tym bardziej s御iedztwo z krajami arabskimi (przez Morze 字鏚ziemne) nie wystarczy造, aby j瞛yk arabski i arabska kultura pojawi造 si na ulicach Pary瘸. Konieczna by豉 jednak migracja, stosunkowo nieliczna w por闚naniu z ca趾owit ilo軼i Frankofon闚 (ludno軼i francuskoj瞛ycznej). Tak瞠 i w tym wypadku czas poka瞠, co stanie si dalej, i kto kogo zdominuje.

Cudowne rozmno瞠nie

Szczeg馧owego wyja郾ienia wymaga tak瞠 problem dyskutowany dalej w tre軼i artyku逝, kt鏎y cz瘰to podnoszony jest przez pewne osoby staraj帷e si zdyskredytowa pogl康y swoich przeciwnik闚, kt鏎e korzystaj z twierdze przyj皻ych a priori, zapewne z braku sensownych argument闚. Ot騜 wed逝g God這wskiego, zwolennika hipotezy allochtonicznej, w VI wieku na Ukrainie 篡這 300 tys. S這wian. υwmia雟ki oszacowa natomiast liczb S這wian w XI wieku na 7 mln 285 tys. Zdaniem zwolennik闚 hipotezy autochtonicznej, aby nast徙i taki przyrost liczebno軼i, musieliby oni „rozmna瘸 si jak kr鏊iki”. Z drugiej strony, Kurnatowski szacuje liczb S這wian w ca貫j ich wschodniej i zachodniej niszy w VI wieku na 1 mln 600 tys., i warto嗆 ta ma jego zdaniem uprawdopodobnia hipotez autochtoniczn.

Musimy tu jednak zada dwa k這potliwe pytania:

  1. Na ile wiarygodne jest szacowanie liczebno軼i S這wian na Ukrainie w VI wieku na 300 tysi璚y (jakie s podstawy tego szacunku)?
  2. Czy kto mimo wszystko policzy, jak wielki musia豚y by przyrost naturalny S這wian przy przyj璚iu cytowanych szacunk闚?

Nie b璠ziemy tu przedstawia polemiki z przedstawionymi wyliczeniami i przyjmiemy je za prawdziwe. Skorzystamy natomiast ze znanego wzoru na procent sk豉dany, aby obliczy przyrost naturalny S這wian na przestrzeni pi璚iuset lat:

A = a * rn

gdzie:

Przy za這瞠niu, 瞠 鈔ednia d逝go嗆 pokolenia wynosi 20 lat (to znaczy, w takim wieku rodzic闚 rodzi造 si ich dzieci – dla okresu wczesnego 鈔edniowiecza za這瞠nie to nie sprawia wra瞠nia nieprawdopodobnego) otrzymujemy n = 25 pokole na przestrzeni 500 lat.

Mamy zatem:

7 285 000 = 300 000 * r25
(dzielimy obie strony przez 1000 i logarytmujemy stronami)
log 7285 = log 300 + 25 * log r
25 * log r = 1,38531
log r = 0,0554
r = 1,14

co daje przyrost naturalny ok. 14% na pokolenie, czyli 0,7% lub 7‰ rocznie. Podobne obliczenia wykonane dla danych podanych przez Kurnatowskiego daj natomiast ok. 6% na pokolenie, czyli 0,3% lub 3‰ rocznie. Warto zestawi te dane np. z sytuacj w Irlandii w roku 2003, gdzie podobnie liczony przyrost naturalny wyni鏀 ponad 8‰. Znacznie wy窺ze wska幡iki obserwuje si wsp馧cze郾ie np. w Indiach czy Chinach – si璕aj tam one 15‰. Nie chodzi tu przecie ani o kraje o nadmiernie wysokim poziomie 篡cia, ani o kraje cierpi帷e na nadprodukcj 篡wno軼i. Trudno te pos康za ich mieszka鎍闚 o masowe na郵adowanie obyczaj闚 godowych d逝gouchych futrzak闚.

Nie wydaje si wi璚, aby przyrost naturalny w wysoko軼i 7‰ rocznie by do tego stopnia wysoki, aby usprawiedliwi zabawne aluzje do kr鏊ik闚. Mimo to niekt鏎zy biologowie zarzucaj humanistom ignorancj w dziedzinie biologii populacji i dynamiki ludno軼iowej, podkre郵aj帷 ich wa積 rol w badaniach etnogenetycznych. Twierdz wr璚z, 瞠 humani軼i nie uprawiaj rzetelnej nauki, a jedynie spekuluj, i 瞠 w przeciwie雟twie do nich jedynie nauki przyrodnicze s w stanie cokolwiek wyja郾i. Co gorsza, humani軼i wykazuj jakoby karygodn beztrosk w m闚ieniu o wa積ych sprawach spo貫cznych, zapewne dlatego, 瞠 鄉i podwa瘸 tez o historycznym prawie S這wian do pewnych ziem, opart na fakcie, 瞠 na ziemiach tych mieszkaj oni odwiecznie. Czy dla dzisiejszego cz這wieka twierdzenie, 瞠 tereny Polski zamieszkiwali 1500 lat temu Germanie, rodzi jakiekolwiek konsekwencje? A czy nasze pobo積e 篡czenie, aby鄉y to my 篡li tu „od zawsze” (od czas闚 Adama? ab urbe condita? a mundo creato?), ma s逝篡 jako argument w dyskusji? Czy zadaniem nauki nie jest stawianie czo豉 tego w豉郾ie typu 篡czeniom?

A je郵i nawet komu przyrost 7‰ wydaje si wci捫 za wysoki, istniej dalsze fakty, kt鏎e pozwalaj utrzyma w mocy hipotez o ukrai雟kiej ojczy幡ie S這wian. Rzecz w tym, 瞠 S這wianie wch豉niali w ci庵u dziej闚 inne narody, jak na przyk豉d turkijskich Bu貪ar闚. Ostatnio archeologia dostarczy豉 dowod闚 wsp馧篡cia nap造waj帷ych na ziemie polskie S這wian z resztkami germa雟kich Wandal闚, kt鏎zy zostali tym sposobem zeslawizowani. Dla czas闚 nieco wcze郾iejszych wymieni tu mo積a przypuszczalnie ira雟kich Sarmat闚 i italskich Wenet闚, ca趾iem mo磧iwy jest te udzia Scyt闚, a w latach oko這 300–500 n.e. r闚nie cz窷ci Got闚 i innych plemion germa雟kich. A zatem nawet niezbyt wysoki przyrost naturalny S這wian m鏬 rzeczywi軼ie by wystarczaj帷y, aby doprowadzi do znacznego zwi瘯szenia ich liczebno軼i w latach 500–1000 n.e., poniewa asymilowali oni ludy, kt鏎e zastawali na nowo zajmowanych terenach.

Ostatnio Z. Babik (Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich, Krak闚 2001, s. 88) zwraca uwag, 瞠 obliczenia Kurnatowskiego by造 obarczone pot篹nym b喚dem rachunkowym, dlatego jego szacunki dla S這wia雟zczyzny w roku 500 n.e. by造 zdecydowanie zani穎ne. Na podstawie w豉snych szacunk闚, opartych na rzetelnych podstawach, przyjmuje, 瞠 obszar Polski w roku 1350 n.e. zamieszkiwa這 oko這 2,5 miliona ludzi. Zak豉da te maksymaln stop przyrostu naturalnego na poziomie 4‰. W rezultacie otrzymuje zaludnienie Polski w roku 500 n.e. na poziomie nieca造ch 85 tysi璚y os鏏. Uwzgl璠niaj帷 fakt, 瞠 ca趾owita liczebno嗆 S這wian w roku 500 n.e. szacowana na 300 tysi璚y jest zani穎na, nie ma 瘸dnych podstaw, by twierdzi, 瞠 S這wianie musieliby wykazywa niewiarygodnie wysokie tempo przyrostu naturalnego przy za這瞠niu prawdziwo軼i hipotezy allochtonicznej.

Dane biologiczne

Sugerowany przez niekt鏎e dane antropologiczne autochtoniczny charakter ludno軼i s這wia雟kiej nie stoi w sprzeczno軼i z mo磧iwo軼i wschodniego rodowodu naszych j瞛ykowych przodk闚. Dane tego rodzaju nie stanowi przecie dowodu, 瞠 ludno嗆 zamieszkuj帷a tereny obecnej Polski w ko鎍u staro篡tno軼i u篡wa豉 j瞛yka s這wia雟kiego. W 瘸den spos鏏 nie przecz r闚nie mo磧iwo軼i wej軼ia owej ludno軼i w sk豉d s這wia雟kiego etnosu 25 pokole p騧niej. W jego ostatecznym uformowaniu si do ok. roku 1000 w znacz帷ym stopniu mogli bowiem wzi望 udzia przeds這wia雟cy autochtoni, kt鏎zy pozostawili 郵ady w naszych genach i cechach fizycznych, obok 郵ad闚 przyniesionych przez naje寮嬈闚 znad Dniepru. Warto w tym kontek軼ie przypomnie, 瞠 dane antropologii fizycznej dowodz r闚nie miejscowego pochodzenia ludno軼i zamieszkuj帷ej wsp馧czesn Turcj, mimo 瞠 historia informuje nas o a速ajskim rodowodzie Turk闚.

Czy jednak faktycznie dane biologiczne wskazuj jednoznacznie na autochtoniczny charakter S這wian zamieszkuj帷ych „Odrowi郵e”? Jak pisz paraj帷y si tym zagadnieniem autorzy, pod wzgl璠em cech fizycznych „zar闚no ludno嗆 kultury wielbarskiej, jak i czerniachowskiej wykazuje du瞠 podobie雟two do ludno軼i grupy mas這m璚kiej z Lubelszczyzny” (W. Kozak-Zychman, zob. tutaj). R闚nie inne badania ludno軼i Polski sugeruj jej genetyczne podobie雟two do ludno軼i Ukrainy i po逝dniowej Rosji. Jednak znaleziono tak瞠 郵ady wskazuj帷e na powinowactwo z ludno軼i P馧wyspu Iberyjskiego (zwi您ki tego rodzaju mog si璕a a do epoki eneolitu i mog sugerowa genetyczn 陰czno嗆 z przedindoeuropejsk ludno軼i Europy). Wynikaj z tego trzy wnioski, niezbyt zaskakuj帷e dla tego, kto prze郵edzi uwa積ie dotychczasowy wyw鏚:

Pewnym genetykom molekularnym wydaje si czasami, 瞠 ich ustalenia s bardziej wiarygodne od rezultat闚 osi庵ni皻ych w wyniku docieka lingwist闚, historyk闚 i archeolog闚 (i owe rezultaty okre郵aj wr璚z mianem spekulacji). Tymczasem z przyczyn wy瞠j wymienionych to w豉郾ie dane zebrane przez genetyk闚 pozbawione s jakiejkolwiek warto軼i dla bada nad etnogenez. Niezale積ie od tego, co si s康zi o naukach humanistycznych, genetyka nie pomo瞠 w rozwi您aniu kwestii pochodzenia np. S這wian czy Indoeuropejczyk闚.

Genetyka jest z pewno軼i pomocna w wyja郾ianiu takich zagadnie, jak okoliczno軼i zasiedlenia Ameryki, i to zar闚no w okresie przed Kolumbem, jak i po nim (np. w tym drugim zakresie badania genetyczne populacji wsp馧czesnych Amerykan闚 mog pom鏂, upraszczaj帷 spraw, w ustaleniu odsetka os鏏 proweniencji irlandzkiej czy polskiej). Te same badania nie mog jednak obja郾i np. zasi璕u j瞛yka angielskiego w Ameryce. Wiadomo, 瞠 jest to j瞛yk ojczysty ludzi nie tylko pochodzenia brytyjskiego, ale i afryka雟kiego czy polskiego. J瞛ykoznawcy nie interesuje, a etnologa mo瞠 najwy瞠j zaciekawi, sk康 wzi窸y si niebrytyjskie domieszki w鈔鏚 badanego przez niego etnosu. Podobnie jest w kwestii pochodzenia S這wian czy Indoeuropejczyk闚: lingwist czy etnologa zainteresuje przede wszystkim, sk康 wywodz si ci, kt鏎zy przynie郵i indoeuropejski j瞛yk. W genach nie jest przecie zapisane, jakim j瞛ykiem m闚ili genetyczni przodkowie ludzi wsp馧czesnych. I dlatego badania genetyczne w okre郵onych przypadkach nie s i nie mog by pomocne w ustaleniu etnogenezy danego narodu. W podanym przyk豉dzie badania te nie s w stanie w 瘸den spos鏏 wyja郾i, dlaczego Afroamerykanie m闚i dzi po angielsku (a nie jakim j瞛ykiem bantu). Nie dowodz one r闚nie afryka雟kiego pochodzenia j瞛yka angielskiego. Podobnie stwierdzenie w鈔鏚 Polak闚 np. element闚 iberyjskich nie dowodzi jeszcze zachodniego pochodzenia j瞛yk闚 s這wia雟kich, a stwierdzenie w populacji zachodniej Europy element闚 genetycznych istniej帷ych tam od 35 tysi璚y lat nie dowodzi, 瞠 u篡wane tam dzi j瞛yki pochodz od j瞛yk闚 u篡wanych tam 35 tysi璚y lat temu.

Model zak豉daj帷y, 瞠 narody 篡j w pe軟ej izolacji i 瞠 zachowuj tak j瞛yk, jak i cechy genetyczne swoich przodk闚, jest modelem nie tylko b喚dnym, ale wr璚z naiwnym. W rzeczywisto軼i zmiany genetyczne okre郵onej populacji zachodz zupe軟ie innymi drogami ni zmiany jej j瞛yka i 鈍iadomo軼i etnicznej. Nikt rzecz jasna nie twierdzi, 瞠 genetyczna historia okre郵onego obszaru nie jest ciekawym problemem badawczym, jest chyba jednak oczywiste, 瞠 problem ten nie ma nic wsp鏊nego z badaniem etnogenezy.

Pewni s這we雟cy pseudouczeni (o kt鏎ych szerzej w innym artykule) staraj si udowodni, 瞠 ich nar鏚 pochodzi od staro篡tnych Wenet闚, w dodatku spokrewnionych jakoby z Etruskami. Niezale積ie od chybionych metod, za pomoc kt鏎ych usi逝j dowie嗆 zbie積o軼i mi璠zy wymar造mi j瞛ykami Wenet闚 i Etrusk闚 a dzisiejszymi dialektami s這we雟kimi, pos逝guj si oni niebudz帷ym 瘸dnych w徠pliwo軼i argumentem z dziedziny genetyki. Chodzi mianowicie o badania, zgodnie z kt鏎ymi sk豉d genetyczny ludno軼i zamieszkuj帷ej obszar wsp馧czesnej S這wenii nie zmieni si od jakich 7 tysi璚y lat, a mo瞠 nawet wi璚ej. Jak to wi璚 mo磧iwe, 瞠 przodkowie Polak闚 (zgodnie z argumentacj genetyczn) przybyli ze wschodu, natomiast przodkowie pokrewnych im j瞛ykowo S這we鎍闚 (chyba nikt tego twierdzenia nie podwa瘸) od co najmniej roku 5000 p.n.e. zamieszkuj tereny, na kt鏎ych 篡j i dzisiaj.

Interpretacja tych fakt闚 jest banalna. G堯wny trzon ludno軼i S這wenii mo瞠 stanowi ludno嗆 zasiedzia豉 tam od czas闚 zamierzch造ch. Jednak j瞛yk i „s這wia雟ko嗆” S這we鎍闚 nie maj z tym faktem nic wsp鏊nego: stosunkowo niewielka grupa S這wian (co wida z bada genetycznych) przyby豉 na tamte tereny oko這 roku 500 n.e. (tego genetyka raczej nie jest w stanie potwierdzi) i spowodowa豉 zupe軟e wynarodowienie tubylc闚, tj. przyj璚ie przez nich j瞛yka i kultury naje寮嬈闚. 畝dna inna hipoteza nie wyt逝maczy ewidentnego pokrewie雟twa j瞛ykowego tego narodu z innymi narodami s這wia雟kimi. Nieistotny jest procentowy stosunek owych przybysz闚 do ludno軼i zastanej – wa積e, 瞠 to w豉郾ie oni przynie郵i sw鎩 j瞛yk i kultur, kt鏎e przetrwa造 do dzi. To w豉郾ie jednak dzi瘯i tej nielicznej grupie S這we鎍y zyskali poczucie przynale積o軼i do narod闚 s這wia雟kich.

W badaniach etnogenetycznych wa積e s wi璚 dzieje j瞛yk闚, a nie poszczeg鏊nych ludzi. Badania genetyczne dowodz podobno, 瞠 migracj ze wschodu na obszar dzisiejszej S這wenii mo積a w og鏊e zaniedba. Badania j瞛ykoznawcze dowodz, 瞠 migracji tej zaniedba nie spos鏏.

Jak doni鏀 jeden z respondent闚, w poszukiwaniu praojczyzny Indoeuropejczyk闚 pomocne ma by wed逝g niekt鏎ych badaczy badanie wyst瘼owania mutacji M17 (Eu19) chromosomu Y. Okazuje si mianowicie, 瞠 w zachodniej cz窷ci Europy mutacja ta jest rzadka, za to wyst瘼uje licznie w Europie wschodniej. Ma ona mianowicie wyst瘼owa u 54% mieszka鎍闚 Ukrainy, 56% mieszka鎍闚 Polski i 60% mieszka鎍闚 W璕ier. Mutacj t znaleziono tak瞠 u ponad 45% mieszka鎍闚 p馧nocnych Indii (a dok豉dniej u Sindh闚 i Pantan闚). Mutacj M17 znaleziono wreszcie jakoby „u 80% Celt闚” (Rosser i in., 2000).

Okazuje si, 瞠 闚 respondent pomyli dane zawarte w cytowanej pracy, co jest zapewne skutkiem niekompatybilno軼i oznacze haplotyp闚 i mutacji w r騜nych 廝鏚豉ch. W rzeczywisto軼i 81% badanych mieszka鎍闚 Irlandii (kt鏎ych nb. trudno nazywa Celtami, skoro wi瘯szo嗆 z nich zapewne w og鏊e nie zna celtyckiego j瞛yka iryjskiego i u篡wa germa雟kiego angielskiego) reprezentuje haplogrup HG1, oznaczan te symbolem R1b. Jej wyznacznikiem jest mutacja M343. Wyst瘼uje ona g堯wnie w zachodniej Europie, w鈔鏚 mieszka鎍闚 Wysp Brytyjskich, Francji i Hiszpanii, ale tak瞠 w p軟. W這szech i Baszkirii, a poza tym w Czadzie i Kamerunie. Z mutacj M17 wyznaczaj帷 haplogrup R1a1 ma niewiele wsp鏊nego.

Ju cho熲y tylko pobie積a analiza tych danych pokazuje, 瞠 s one pozbawione wszelkiej warto軼i dla poszukiwa miejsca, z kt鏎ego Indoeuropejczycy rozpocz瘭i swoje migracje. Z jednej bowiem strony wysoka cz瘰totliwo嗆 mutacji M17 u niekt鏎ych lud闚 indyjskich i s這wia雟kich mog豉by sugerowa ich bliskie pokrewie雟two, kt鏎emu przecie nie przecz dane j瞛ykoznawcze. Jednak w takim razie ca趾owicie niewyt逝maczalny by豚y wysoki odsetek tej瞠 mutacji u W璕r闚, kt鏎zy nie maj nic wsp鏊nego ani ze S這wianami, ani z Hindusami, ani w og鏊e z Indoeuropejczykami. Jeszcze bardziej tajemnicza by豉by rzekoma wysoka cz瘰totliwo嗆 M17 w鈔鏚 Celt闚… W rzeczywisto軼i spory odsetek M17 (nie mniej tajemniczy) wyst瘼uje jedynie u mieszka鎍闚 Orkad闚:

Warto w tym kontek軼ie u鈍iadomi sobie, 瞠 mimo po這瞠nia u wybrze篡 p馧nocnej Szkocji Orkady by造 zamieszkane w przesz這軼i przez Pikt闚, a bezpo鈔ednio potem przez Wiking闚, a nie przez celtyckich Szkot闚. Niezale積ie od tego faktu, je瞠li rzeczywi軼ie mutacja M17 mia豉by by charakterystyczna dla Indoeuropejczyk闚, dlaczeg騜 brak jej niemal zupe軟ie w indoeuropejskiej przecie Europie zachodniej? I sk康 wysoka frekwencja tej mutacji w鈔鏚 niekt鏎ych lud闚 turkijskich, w tym Kirgiz闚, podczas gdy jest ona bardzo rzadka u innych, np. Kazach闚?

Jak wida, nie ma 瘸dnej korelacji mi璠zy przynale積o軼i etniczn a wyst瘼owaniem tej czy innej mutacji. Nie ma te korelacji mi璠zy wyst瘼owaniem r騜nych mutacji – wystarczy por闚na mutacje M17 i M173. Na przyk豉d du瞠j cz瘰totliwo軼i „przedindoeuropejskiej” mutacji M173 w鈔鏚 mieszka鎍闚 Orkad闚, Czech i S這wacji towarzyszy du瘸 cz瘰totliwo嗆 „indoeuropejskiej” mutacji M17, natomiast u Brytyjczyk闚 mimo du瞠j cz瘰totliwo軼i M173 praktycznie brak M17. Na Ukrainie z kolei cz瘰to pojawia si M17, brak natomiast zupe軟ie M173. Fakty te mog przemawia jedynie za ca趾owit bezu篡teczno軼i danych genetycznych dla bada nad etnogenez. Innymi s這wy, genetyka dostarcza co prawda danych pewniejszych ni lingwistyka, jednak interpretacja tych danych wymaga ju zupe軟ego popuszczenia wodzy fantazji.

A oto jak wygl康a wed逝g Wikipedii wsp馧czesny rozk豉d g堯wnych haplogrup w Europie:

R闚nie i ta mapa pokazuje brak jakichkolwiek korelacji rozmieszczenia haplotyp闚 i etnos闚. Zauwa禦y ju cho熲y tylko to, 瞠 Baskowie, wyr騜niaj帷y si j瞛ykowo od wszystkich innych Europejczyk闚, w og鏊e nie wyr騜niaj si genetycznie. Na mapie nie wida te w og鏊e W璕r闚, kt鏎zy j瞛ykowo s pokrewni Finom, Esto鎍zykom i ludom nadwo鹵a雟kim (reprezentantom haplogrupy N). Mapa sugeruje te zwi您ki mi璠zy Norwegami, Szwedami, Rumunami, W璕rami, Serbami, Bu貪arami oraz Sardy鎍zykami (haplogrupa I), tymczasem ludy te („Protoeuropejczyk闚”) nie 陰czy 瘸dna wsp鏊nota ani w sensie j瞛ykowym, ani etnicznym (samookre郵enia). Na mapie u篡to co prawda okre郵enia „Indoeuropejczycy” (dla R1a), jednak z tej (genetycznej!) grupy ca趾owicie wykluczeni zostali na przyk豉d Anglicy, Francuzi, Hiszpanie, W這si czy Grecy, podczas gdy tak naprawd nikt nie zaprzecza ich przynale積o軼i do lud闚 indoeuropejskich. Tajemnicze i nieprzek豉dalne na stosunki j瞛ykowe musz pozosta genetyczne zwi您ki Grek闚 z mieszka鎍ami p馧nocnej Afryki (haplogrupa E). Podobnie 瘸dnego odzwierciedlanie lingwistycznego nie ma genetyczna wsp鏊nota mieszka鎍闚 Sycylii i po逝dniowych W這ch, Albanii, Turcji, cz窷ci Kaukazu, Iraku i Iranu (haplogrupa J).

Autor niniejszego artyku逝 m闚i od dziecka po polsku, tak samo jak jego rodzice. Po polsku m闚i這 na pewno czworo jego dziadk闚, o鄉ioro pradziadk闚 i prawdopodobnie te szesna軼ioro prapradziadk闚. Ilu jednak spo鈔鏚 przodk闚 sprzed 10, 20, 50 czy 100 pokole u篡wa這 j瞛yka polskiego (czy raczej j瞛yka, z kt鏎ego polski si rozwin掖), tego nie wiadomo. Nie ma r闚nie pewno軼i, 瞠 wszyscy ci ludzie m闚ili wci捫 tym samym j瞛ykiem. W genach autora mog zatem znajdowa si pozosta這軼i po tych nies這wia雟kich przodkach, nie ma to jednak wsp鏊nego ani z pochodzeniem j瞛yka polskiego, ani z etnogenez S這wian. Mog這by nawet okaza si, 瞠 na przyk豉d (analogicznie do przyk豉du z Turkami i Azerami) tylko 2% spo鈔鏚 tych przodk闚 to „genetyczni” Polacy (S這wianie, Ba速os這wianie itd.), a inni to na przyk豉d przeds這wia雟cy (nies這wia雟cy) mieszka鎍y naszych ziem. A zatem dane pozyskane z badania genomu autora mo積a ca趾owicie zignorowa, co w豉郾ie 闚 autor czyni w dalszej cz窷ci artyku逝, zgodnie z zasad naukowej rzetelno軼i.

Wypada poza tym spyta, jakie znaczenie maj badania genetyczne dla wyja郾ienia etnogenezy Anglik闚, Bu貪ar闚, Rumun闚, Turk闚, Hiszpan闚 czy Francuz闚. Czy maj one jak彗olwiek warto嗆 poznawcz? Ciekawe jest na przyk豉d, jaki procent gen闚 wsp馧czesnych Hiszpan闚 wywodzi si od puli genetycznej mieszka鎍闚 miasta Rzymu. A przecie chyba oczywiste jest, 瞠 tak j瞛yk, jak i etnos hiszpa雟ki jest w prostej linii potomkiem etnosu Rzymian. Cho熲y ju tylko z analizy tego przyk豉du p造nie oczywisty wniosek, 瞠 genetyka nie ma nic wsp鏊nego z etnogenez i nie mo瞠 w 瘸den spos鏏 przyczyni si do rozwi您ania problem闚, kt鏎e sprecyzowano wy瞠j. Jedynym jej zastosowaniem mog這by by wskazanie narod闚, kt鏎e w przesz這軼i krzy穎wa造 si ze S這wianami, a i tak wnioski z bada nale瘸這by potraktowa z wielk ostro積o軼i.

Dlaczego wygrali S這wianie?

Ostatnim problemem, kt鏎y tu wypada poruszy, jest pr鏏a odpowiedzi na pytanie, jak to si sta這, 瞠 to S這wianie okazywali si zwyci瞛cami w czasie, gdy dochodzi這 do mieszania si ich z innymi ludami – z Trakami, ze zromanizowanymi ludami Ba趾an闚, z turkijskimi Bu貪arami, a wcze郾iej zapewne z Awarami, Hunami, Sarmatami, Scytami czy Wenetami.

Zazwyczaj s康zi si, 瞠 w przypadku na這瞠nia si dw鏂h kultur na siebie zwyci瘰ko z potyczki wychodzi kultura wy瞠j rozwini皻a. Sprawd幟y wi璚, czy rzeczywi軼ie tak si dzieje, analizuj帷 szereg przyk豉d闚 dostarczonych przez histori.

Jak wida, teza o tym, 瞠 wygrywa zawsze kultura wy窺za, jest w spos鏏 oczywisty nieprawdziwa. O tym, kt鏎y z dw鏂h etnos闚 zachowa swoj j瞛ykow to窺amo嗆, a kt鏎y j straci, decyduje zapewne ca造, skomplikowany zesp馧 czynnik闚, a czasami by mo瞠 i zwyk造 przypadek. Nie ma zatem ani specjalnej mo磧iwo軼i, ani specjalnej potrzeby, by zastanawia si nad przyczynami, dlaczego w og鏊e S這wianom udawa這 si zdominowa ludy, kt鏎e zastawali na nowo zaj皻ych przez siebie terenach. Problem ten b璠zie wi璚 ca趾owicie pomini皻y w dalszej cz窷ci artyku逝.

Uwaga: o pochodzeniu S這wian mo積a poczyta w Wikipedii.

Spis tre軼i Nast瘼na cz窷

Materia造 innych autor闚, opublikowane w innych miejscach Sieci: