Tworzenie form imion

Część piąta

Część poprzedniaPowrót do pierwszej strony

Spis treści

  1. Wstęp
  2. Forma słownikowa
  3. Temat i końcówka
  4. Podział imion według zakończenia tematu
  5. Zmiany tematu w odmianie – wymiany spółgłoskowe
  6. Zmiany tematu w odmianie – wymiany samogłoskowe
  7. Rozszerzenia tematu
  8. Inne nieregularności tematu
  9. Ustalenie rodzaju gramatycznego rzeczowników
  10. Dobór końcówek fleksyjnych
Deklinacja przymiotnikowa

Należą tu przymiotniki, niektóre zaimki, liczebniki i rzeczowniki. Rzeczowniki o deklinacji przymiotnikowej najczęściej oznaczają osoby, stąd nieliczne z nich są rodzaju męskożywotnego, a chyba tylko jeden wyraz, luty, reprezentuje rodzaj męskonieżywotny. Nazwiska typu Kolbe, Linde mają odmianę przymiotnikową w liczbie pojedynczej, ale rzeczownikową w liczbie mnogiej.

Mianownik liczby pojedynczej ma końcówki:

Osobliwością niektórych wyrazów odmienianych według tej deklinacji jest tzw. forma rzeczownikowa (lub krótka). Chodzi tu o formy z końcówką:

Jedynie wyrazy wszystek, jeden, sam, on, ten, tamten mają krótką formę w rodzaju nijakim (wszystko, jedno, samo, ono, to, tamto, przy braku formy „normalnej”). Na marginesie warto zauważyć, że przysłówki na ~o (jak dużo, pełno) są z pochodzenia również formą tego typu. Natomiast formy krótkie w rodzaju męskim występują:

Gdy możliwe są obie formy, forma krótka występuje w zasadzie jako orzecznik (jednak nie zawsze, co zdają się zupełnie ignorować gramatycy!), np. jesteś zdrów obok jesteś zdrowy, ale tylko zdrowy człowiek. Wyrazy kontent, rad występują tylko jako orzeczniki. Formy krótkie są częstsze (lub obowiązujące) w wyrażeniach typu dzban pełen wody, zdrów jak ryba, wart uśmiechu; pewien i pewny różnią się często znaczeniem (pewien człowiek ‘jakiś’ – pewny człowiek ‘godny zaufania’).

Dopełniacz liczby pojedynczej ma końcówki:

Celownik liczby pojedynczej ma końcówki:

Biernik liczby pojedynczej:

Wyjątkowo biernik rodzaju żeńskiego od ten brzmi ; potocznie używa się także .

Narzędnik liczby pojedynczej ma końcówki:

Nieregularną końcówkę ~em mają rzeczowniki dekl. przymiotnikowej:

Miejscownik liczby pojedynczej:

Wołacz liczby pojedynczej jest zwykle równy mianownikowi. Wyjątkowo rzecz. żeński o odm. przymiotnikowej królowa ma wołacz królowo.

Mianownik liczby mnogiej (i zawsze równy mu wołacz liczby mnogiej) w formie męskoosobowej ma końcówki:

W formie niemęskoosobowej występuje zawsze końcówka ~e (bez wymiany poprzedzającej spółgłoski – z wyj. wymian k, g : ki, gi).

Dopełniacz liczby mnogiej ma końcówki:

Celownik liczby mnogiej ma końcówki:

Biernik liczby mnogiej:

Narzędnik liczby mnogiej ma końcówki:

Miejscownik liczby mnogiej jest zawsze równy dopełniaczowi.

Deklinacja liczebnikowa

W tym typie odmiany istnieje tylko liczba mnoga.

Mianownik (i równy mu wołacz) w formie męskoosobowej ma końcówki:

Ponadto wszystkie wyrazy o odmianie liczebnikowej jako mianownika m-os. używają formy równej dopełniaczowi. Dla liczebników powyżej cztery jest to jedyna forma M m-os.

Forma niemęskoosobowa jest podana w słowniku. Ma ona bardzo różne końcówki:

Liczebniki dwa, oba mają ponadto odrębną formę żeńską z końcówką *~e: dwie, obie.

Dopełniacz ma końcówki:

Celownik:

Biernik:

W bierniku, tak samo jak w mianowniku, istnieje odrębna forma żeńska dwie, obie.

Narzędnik ma końcówkę:

Narzędnik może być także równy dopełniaczowi, z wyjątkiem dwa, oba, trzy, cztery.

Miejscownik jest zawsze równy dopełniaczowi.


Ciąg dalszy: przykłady


Strona głównaGramatyka polska

2008-02-21